forest

Borelioza, czyli jak może skończyć się ukąszenie przez kleszcza?

Okres wakacyjny trwa. Zachowaj czujność planując wakacyjne podróże –  pamiętaj o boreliozie, chorobie, która nieleczona może nieść poważne konsekwencje dla Twojego zdrowia.

Historia odkrycia tej choroby jest stosunkowo młoda, a sięga ona początków XX wieku. Wtedy to pewien szwedzki dermatolog Afzelius powiązał występowanie rumienia wędrującego, często pierwszego objawu boreliozy, z ukąszeniem kleszcza. Na wyizolowanie bakterii powodujących tę chorobę trzeba było czekać aż do lat 80 XX wieku. W między czasie, w pewnym amerykańskim miasteczku Lyme, w stanie Connecticut, opisano przypadki zapalenia stawów u dzieci u których obserwowano zmiany skórne po ukąszeniu przez kleszcza. Stąd też wzięła się inna nazwa boreliozy – choroba z Lyme.

Borelioza jest jedną z częstszych chorób odkleszczowych w Polsce. Przenoszona jest ona przez kleszcza pospolitego, który bytuje głównie na terenach porośniętych wysokimi trawami i niskimi krzewami, zwłaszcza na pograniczu obszarów leśnych i otwartych przestrzeni. W skali świata rejony o największej częstości występowania boreliozy to Europa Środkowa i Ameryka Północna. W Polsce choroba z Lyme jest chorobą endemiczną. Oznacza to, że na przestrzeni lat liczba przypadków danej choroby utrzymuje się na względnie stałym poziomie. Rozmieszczenie boreliozy w Polsce nie jest równomierne – najczęściej do zakażenia dochodzi w województwach północno-wschodnich, jednak fakt ten nie wyklucza możliwości choroby w innych rejonach Polski. Należy również pamiętać o tym, że nie każde ukąszenie przez kleszcza kończy się zakażeniem, krętki boreliozy muszą znajdować się w wydzielinie jego  gruczołów ślinowych. W razie wątpliwości ich obecność można potwierdzić bądź wykluczyć szybkim testem. Wykrywa on antygeny bakterii boreliozy,  jego czułość (zdolność do wykrycia chorych) i swoistość (zdrowi są rozpoznawani jako zdrowi) sięga około 95%. Istnieje również możliwość  przebadania kleszcza w odpowiednim laboratorium, gdzie należy go dostarczyć w szklanym bądź plastikowym pojemniku.

W przypadku ukąszenia w zapobieganiu chorobie najważniejsza jest technika usunięcia kleszcza oraz czas w jakim dokonamy tego zabiegu. Powinien on być usunięty pęsetą lub specjalnym lassem, jednym, zdecydowanym ruchem, z należytą starannością, aby żadna jego część nie pozostała w skórze. Uważa się, że proces przenikania bakterii do organizmu człowieka rozpoczyna się po 2h po przytwierdzeniu kleszcza do skóry, a szansa przeniknięcia krętków boreliozy rośnie do 100% po 72h, dlatego tak ważne jest jego szybkie usunięcie. Głębsze usadowienie kleszcza w skórze jest wskazaniem do konsultacji z lekarzem.

Co jeśli jednak przeoczymy obecność pasożyta albo mimo prawidłowego jego usunięcia dojdzie do zakażenia? Rozwija się wtedy najwcześniejsza postać boreliozy: rumień wędrujący lub naciek limfocytarny skóry. Rumień wędrujący to najczęściej zmiana obrączkowata, z centralnym przejaśnieniem, która dość wolno powiększa swój obwód. Mogą mu towarzyszyć inne objawy takie jak: swędzenie czy pieczenie skóry, powiększenie okolicznych węzłów chłonnych, złe samopoczucie, rozbicie, bóle mięśni, stawów czy bóle głowy. Należy pamiętać jednak, że rumień wędrujący nie pojawia się u wszystkich zakażonych. W przypadku niepodjęcia leczenia w momencie występowania wczesnych objawów lub ich braku, rozwija się przewlekła postać choroby, a jej objawy, niejednokrotnie nieodwracalne, pojawiają się po kilku- lub kilkunastu latach. Do symptomów późnej,  rozsianej boreliozy należą nawracające zapalenia dużych stawów (kolanowych, skokowych, łokciowych), ich objawem jest ból, obrzęk, wzmożona tkliwość,  czasami zaczerwienienie, często dochodzi do zajęcia stawów w sposób asymetryczny. Wraz z upływem czasu i postępem choroby stan zapalny ulega wyciszeniu, tym samym przechodząc w przewlekłe zapalenie stawów, które nierzadko może być bezobjawowe.

Skutkiem przewlekłego zakażenia krętkami boreliozy może być również neuroborelioza, przebiegająca jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (bóle głowy, nudności, wymioty, sztywność karku), zapalenie nerwów czaszkowych, najczęściej objawiające się porażeniem nerwu twarzowego (zmiana wyrazu twarzy, porażenie mięśni mimicznych, opadnie kącika ust)  czy zapalenie korzeni nerwowych (zaburzenia czucia, mrowienia, przeczulica). Neuroborelioza jest również najczęstszym powikłaniem, które spotyka się u dzieci. Przewlekła infekcja rzadziej może powodować zapalenie mięśnia sercowego. Natomiast najczęściej spotykanym powikłaniem u dorosłych jest zanikowe zapalenie skóry, jest to choroba dermatologiczna, która wraz z rumieniem wędrującym i pseudochłoniakiem limfocytarnym jest objawem patognomonicznym dla boreliozy (inaczej znamiennym, którego występowanie jest ograniczone wyłącznie do danej jednostki chorobowej). Dochodzi w nim do wytworzenia nacieczonych, sinoczerwonych plam, skóra (najczęściej na kończynach dolnych) staje się ścieńczała, o strukturze pergaminu, z wyraźnie poszerzonymi naczyniami żylnymi.

Rozpoznanie boreliozy, które stawia lekarz, może się opierać wyłącznie na obecności rumienia wędrującego, w innych przypadkach potrzebne są dodatkowe badania. Naciek limfocytarny i zanikowe zapalenie skóry czasami wymagają pobrania wycinków do badania mikroskopowego. W przypadku podejrzenia neuroboreliozy dokonuje się punkcji lędźwiowej z pobraniem płynu mózgowo-rdzeniowego w którym poszukuje się wykładników zakażenia krętkami boreliozy. Badania serologiczne nigdy nie mogą być wyłączną przesłanką do postawienia rozpoznania choroby z Lyme. We współczesnej diagnostyce stosuje się głównie badanie przeciwciał metodą ELISA lub Western-Blot (przeciwciała – rodzaj naturalnych białek wytworzonych przez organizm człowieka jako mechanizm obronny przeciwko drobnoustrojom, w tym wypadku bakteriom). Wykrywanie przeciwciał w surowicy krwi można rozpocząć po 3-4 tygodniach od ewentualnego ukąszenia, kiedy to pojawiają się przeciwciała w klasie IgM, świadczące o toczącym się właśnie procesie zapalnym. Nieco później układ immunologiczny wytwarza przeciwciała w klasie IgG, które są dowodem na przebytą infekcję. Na każdym etapie boreliozy podstawową metodą leczenia jest antybiotykoterapia, która w zależności od zaawansowania choroby może być doustna lub dożylna, obejmuje najczęściej antybiotyki z grupy penicylin. Jak na razie nie zatwierdzono do użytku powszechnego żadnej szczepionki przeciwko chorobie z Lyme.

Na koniec, podsumowując, rozpoznanie boreliozy może być kłopotliwe nawet dla wprawionego klinicysty, a sama choroba przez lata może pozostać nierozpoznana, przebiegając pod maską innych chorób neurologicznych czy reumatologicznych. Dlatego należy pamiętać, że najważniejsze w zapobieganiu tej chorobie jest unikanie terenów zalesionych w których częstość występowania choroby z Lyme jest wysoka, dostosowanie stroju do warunków (długie rękawy, nogawki, czapka, kapelusz), stosowanie wszelkiego rodzaju substancji odstraszających pasożyty (repelentów) oraz przede wszystkim dokładne oglądanie całego ciała w poszukiwaniu kleszczy.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>