leki

Leki przeciwbólowe – jak stosować?

Rynek leków bez recepty

Na rynku leków mamy coraz więcej preparatów dostępnych bez recepty. Umożliwia nam to coraz częściej samoleczenie prostych schorzeń bez udziału lekarza bądź wyłącznie pod opieką farmaceuty. Jednak czy wszystkie leki dostępne bez recepty są bezpieczne? Niestety nie. Należą do nich również leki przeciwbólowe. Oczywiście – nie namawiamy do ich niestosowania, natomiast liczyć się trzeba z ryzykiem jakim ich użycie jest obarczone. Przeczytaj nasz artykuł i stosuj właściwie leki przeciwbólowe!

 

Czym właściwie jest ból? Czym gorączka?

W sytuacji kiedy w organizmie toczy się proces zapalny związany np. z zwyrodnieniem stawów bądź objęciem ich przez proces immunologiczny (reumatoidalnym zapaleniem stawów) bądź infekcją lub urazem –  do miejsca objętego chorobą wędrują białe krwinki. Ich zadaniem jest uporządkowanie miejsce zapalenia i wytoczenie pierwszej linii obrony przeciwko drobnoustrojom bądź naszym tkankom (jak to dzieje się w reumatoidalnym zapaleniu stawów). Białe krwinki m.in. limfocyty, monocyty, makrofagi, neutrofile wydzielają liczne substancje chemiczne zwane cytokinami, w miejscu zapalenia pojawia się histamina. Wszystkie te związki chemiczne poprzez enzymy COX-1 i COX-2 powodują wzrost produkcji prostaglandyn. Odpowiadają one za stałe wykładniki zapalenia: ból, świąd, obrzęk, zaczerwienie i upośledzenie funkcji danego obszaru. Dostępne leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne – hamują enzymy COX-1 i COX-2. Powodują tym samym zmniejszenie ilości prostaglandyn i zmniejszają ich oddziaływanie na receptory bólowe, jednocześnie zmniejszając wykładniki zapalenia.

 

Krótki podział leków – NLPZ-etów

Mamy III generacje leków przeciwbólowych (podział wynika z siły hamowania COX-1 i COX-2)

I generacja: silniejsze hamowanie, preferencyjne COX-1 – kwas acetylosalicylowy, indometacyna, ketoprofen

Równie silne hamowanie COX-1 i COX-2 – diklofenak, ibuprofen, naproksen

II generacja: hamujące przede wszystkim COX-2, ale również w małym stopniu COX-2: niemesulid, meloksykam

III generacja: hamujące przede wszystkim COX-2: koksyby

 

Działania niepożądane – przewód pokarmowy

Do istotnych działań niepożądanych leków przeciwzapalnych należy negatywny wpływ na przewód pokarmowy: przede wszystkim zaburzenie krążenia w obrębie śluzówki żołądka i dwunastnicy – co czasami doprowadza do krwawień z przewodu pokarmowego, najczęściej z górnego odcinka przewodu pokarmowego, ale również dolnego, dotyczy to głównie leków hamujący w dużej mierze COX-1. Z tego również powodu, aby chronić śluzówkę żołądka stworzono inhibitory COX-2 – koksyby, leki z tej grupy stosowane są przede wszystkim u osób z obciążeniami ze strony przewodu pokarmowego np. wrzodami żołądka lub dwunastnicy, nadżerkami czy zapaleniem żołądka.

NLPZ mogą powodować również inne działania niepożądane: enteropatię (pod postacią np. zaburzeń wchłaniania jelitowego) oraz inne dolegliwości z przewodu pokarmowego, objawy dyspeptyczne: uczucie pełności, odbijania, szybkie uczucie sytości, zgaga, nudności, wymioty, nudności i wymioty.

Największe ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego pojawia się w ciągu pierwszych 30 dni stosowania leków, zwiększa się jeśli stosujemy je na czczo. Leki z grupy NLPZ najlepiej zażywać popijając je dużą ilością wody. Stosowanie tych leków w czasie/po posiłkach zmniejsza ich negatywne oddziaływanie na śluzówkę przewodu pokarmowego, jednak zmniejsza ich skuteczność.

W czasie stosowanie NLPZów wskazane jest stosowanie blokerów pompy protnowej, leków, które zmniejszają wydzielanie kwasu żołądkowego i podwyższają pH dzięki czemu zmniejsza się podrażnienie śluzówki żołądka.

NPLZ między sobą różnią się też ryzykiem wywołania krwawienia do przewodu pokarmowego, z dużym ryzykiem wiąże się np. ketoprofen, mniejszym  np. diklofenak.

Działania niepożądane – układ krążenia

Produkt działania COX-2 prostacyklina jest substancją powodującą agregację płytek, natomiast produktem COX-1 jest tromboksan będąca substancją powodującą skurcz naczyń i „sklejanie się” płytek. Dlatego kwas acetylosalicylowy (ASA), który w głównej mierze powoduje obniżenie syntezy COX-1 jest używany w prewencji chorób sercowo-naczyniowych. Poza aspiryną stosowanie leków z grupy NLPZ u pacjentów z obciążonym wywiadem kardiologicznym wiąże się z ryzykiem zastoinowej niewydolności krążenia. W takiej sytuacji jeśli jest potrzeba leczenia przeciwbólowego należy stosować nimesulid, meloksykam bądź naproksen.

Działania niepożądane – nerki

Wspomniane wcześniej prostaglandyny biorą udział w regulacji przepływu krwi w nerkach, a tym samym wpływają na produkcję moczu. Stosowanie NLPZ może powodować zmniejszenie ukrwienia nerek a tym samym ostrą niewydolność nerek.

Działania niepożądane – wątroba

Najważniejszym działaniem niepożądanym stosowania NLPZ jest zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych aminotransferaz. Diklofenak jest lekiem, który może bezpośrednio uszkadzać komórkę wątrobową, dlatego nie jest wskazany u osób z chorobami wątroby.

Podsumowanie

NLPZ stosowane według zaleceń, u osób bez dodatkowych czynników ryzyka są lekami bezpiecznymi.

Pamiętaj, aby poinformować lekarza lub farmaceutę o wszystkich chorobach na które leczysz się przewlekle.

W sytuacji dolegliwości dyspeptycznych (dolegliwości dyspeptyczne – patrz wyżej) po zastosowaniu leków z grupy NLPZ np. bólów brzucha, nudności, wymiotów odstaw lek i natychmiast skontaktuj się z lekarzem pierwszego kontaktu.

Stosuje leki rozsądnie! Pamiętając, że stosowanie każdej substancji wiąże się z konsekwencjami dla organizmu człowieka.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>